Europejska kampania o zdrowiu psychicznym w pracy rusza 13 października. Nie tworzy obowiązków i właśnie dlatego trzeba ją czytać uważnie

Co mówi źródło

Ryzyka psychospołeczne wynikają ze złego projektowania, organizacji i zarządzania pracą oraz z ubogiego kontekstu społecznego pracy. Strona wymienia dziesięć typowych warunków: nadmierne obciążenia, sprzeczne wymagania i brak jasności roli, wyłączenie z decyzji dotyczących pracownika, brak wpływu na sposób wykonywania pracy, źle zarządzane zmiany organizacyjne, niepewność zatrudnienia, nieskuteczna komunikacja, brak wsparcia kierownictwa lub współpracowników, molestowanie psychiczne i seksualne oraz kontakt z trudnymi klientami, pacjentami czy uczniami.

• Stres, lęk i depresja to drugi najczęstszy problem zdrowotny związany z pracą wśród pracowników europejskich.
• Blisko 45% pracowników deklaruje narażenie na czynniki ryzyka mogące niekorzystnie wpływać na ich zdrowie psychiczne.
• Według badania OSH Pulse przeprowadzonego przez Agencję w 2022 r. 27% pracowników doświadcza stresu, lęku lub depresji spowodowanych lub pogłębionych przez pracę. Edycja z 2025 r., przywoływana przez kampanię, wskazuje 29%, obok 37% ogólnego zmęczenia.
• Wśród czynników najbardziej szkodliwych dla zdrowia wskazano niedogodne godziny pracy i intensywność pracy.
• Badanie ESENER pokazuje, że ryzyka psychospołeczne postrzegane są jako trudniejsze w zarządzaniu niż tradycyjne, a mikro i małe firmy skłonne są je nie doceniać.

Strona kładzie nacisk na punkt, który nie jest statystyczny, lecz metodyczny: gdy ryzyko psychospołeczne traktuje się jako kwestię organizacyjną, a nie indywidualną słabość, można je podjąć tą samą uporządkowaną metodą co pozostałe ryzyka bezpieczeństwa i zdrowia.

Ramy prawne przywołane przez źródło

Tu strona jest wyraźna: zarządzanie ryzykami psychospołecznymi związanymi z pracą to nie tylko obowiązek moralny i dobra inwestycja, lecz „imperatyw prawny ustanowiony w dyrektywie ramowej 89/391/EWG”, wsparty porozumieniami ramowymi partnerów społecznych w sprawie stresu związanego z pracą oraz nękania i przemocy w pracy. Pracodawca ponosi prawną odpowiedzialność za właściwą ocenę i kontrolę ryzyk w miejscu pracy, a włączenie pracowników w ten proces przedstawiane jest jako czynnik powodzenia, nie jako uprzejmość.

Dyrektywa 89/391/EWG jest dyrektywą: wiąże państwa co do rezultatu i została transponowana do porządków krajowych. We Włoszech transpozycją jest dekret ustawodawczy 81/2008, którego art. 28 wyraźnie zalicza stres związany z pracą do ryzyk podlegających ocenie w dokumencie oceny ryzyka. Obowiązek istnieje od 2008 r. i kampania go nie zmienia: zmienia się uwaga, nie zakres.

Dlaczego może trafić na biurko osoby od danych

Aby ocenić ryzyko psychospołeczne, trzeba je zmierzyć. A najczęściej używanym do tego narzędziem jest ankieta wśród pracowników. W chwili gdy ta ankieta pozwala dotrzeć do osoby i pyta o jej stan psychiczny, przetwarzane są dane dotyczące zdrowia — a zgoda zebrana na firmowym formularzu rzadko wystarcza, bo w stosunku pracy zgoda jest niemal zawsze wątpliwa. Nie mówi tego kampania: to następstwo, które powstaje, gdy kampania działa i organizacje zaczynają mierzyć.

• Agregacja nie jest automatyczna. Jeśli dział liczy sześć osób, dana „zagregowana według działu” identyfikuje każdą z nich.
• Ankieta anonimowa, która anonimowa nie jest: dział, przedział wieku, staż i płeć razem identyfikują osobę w niemal każdej firmie poniżej dwustu pracowników.
• Formularz udostępniony narzędziem firmowym niesie ze sobą tożsamość odpowiadającego, cokolwiek deklaruje ekran.
• Wyniki indywidualne zachowane po opracowaniu: ocena służy dokumentowi, nie aktom osobowym.

Kampania rusza 13 października w Brukseli i obejmuje lata 2026-2028, w ramach unijnych ram strategicznych w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy 2021-2027. Patrzy zwłaszcza na nowe lub pomijane grupy zawodowe, sektory i obszary: czyli te, w których nie istnieje jeszcze żadna procedura, co czyni je ciekawymi dla doradzających i niewygodnymi dla doradzanych.